Avigon.pl
wt., 07/28/2020 - 08:30

O tym, że internet daje nam wiele możliwości, jak również stanowi źródło potencjalnych zagrożeń, wspominałam w swoich tekstach wielokrotnie. Warto o tym jednak przypominać, szczególnie w kontekście dzieci i młodzieży, aby uchronić ich m.in. przed uzależnieniem od internetu i komputera, które wśród tej grupy pojawia się coraz częściej.

Objawy uzależnienia od internetu u dzieci i młodzieży

Jeśli Twoje dziecko spełnia co najmniej 5 z 8 wymienionych poniżej kryteriów, można u niego zdiagnozować uzależnienie od komputera lub internetu.

  1. Zaabsorbowanie internetem (przejawiające się m.in. przeżywaniem minionych aktywności online, planowaniem kolejnych sesji online).
  2. Potrzeba zwiększania czasu przeznaczonego na używanie internetu w celu uzyskania odpowiedniego poziomu satysfakcji.
  3. Powtarzające się podejmowanie bezskutecznych wysiłków, mających na celu ograniczenie lub zaprzestanie używania internetu.
  4. Podenerwowanie, pogorszenie nastroju, poirytowanie przy próbach ograniczenia lub zaprzestania używania internetu.
  5. Pozostawanie online dłużej niż się planowało.
  6. Utrata lub narażenie na szwank, z powodu korzystania z internetu, ważnych związków emocjonalnych, możliwości edukacyjnych, zainteresowań.
  7. Okłamywanie członków rodziny, terapeuty lub innych osób w celu ukrycia prawdziwych rozmiarów swojego zaangażowania w używanie internetu.
  8. Traktowanie internetu jako sposobu ucieczki przed problemami lub na poprawienie złego samopoczucia (odczuwanie bezradności, winy, lęków, stanów depresyjnych).

Warto wskazać, że o sytuacji problemowej nie świadczy jedynie diagnoza uzależnienia. Dziecko w sposób szkodliwy czy ryzykowny może używać lub nadużywać internetu lub komputera (głównie nałogowe granie w gry komputerowe), może to dezorganizować jego życie codzienne, jak również zaburzać jego rozwój, zarówno intelektualny, jak i emocjonalno-społeczny. Jeśli dostrzegasz jakiekolwiek negatywne skutki używania przez Twoje dziecko internetu czy komputera, skontaktuj się ze specjalistą, chociażby psychologiem szkolnym. „Ucieczka” w świat wirtualny jest często skutkiem innych trudności, z którymi dziecko sobie nie radzi. Im szybciej podejmiesz działania, tym mniejsze negatywne konsekwencje nadużywania internetu i większa szansa na powrót do równowagi.

Uzależnienie od internetu i komputera wśród dzieci – czynniki ryzyka i czynniki ochronne

Badania pokazują, że przed uzależnieniem od komputera wśród dzieci chronią odmienne sposoby spędzania czasu wolnego, hobby. Wspólne granie rodziców z dziećmi w gry komputerowe zwiększa ryzyko wystąpienia e-uzależnienia. Szczególnie narażone są dzieci, u których stwierdza się niską odporność na stres, wysoki poziom lęku, niski poziom sumienności, impulsywność, kompulsywność. W obszarze rodzinnym wśród czynników ryzyka uzależnienia od internetu wymienia się: dezintegrację rodziny (zarówno rozumianą dosłownie: wychowywanie w rodzinie rozbitej, jak i chłodnej emocjonalnie), konflikty małżeńskie oraz pomiędzy rodzicami i dziećmi, niski poziom wsparcia emocjonalnego okazywanego dziecku, karanie, nadmierna kontrola tego, co dziecko robi w sieci.

Jakie są skutki uzależnienia od internetu?

Konsekwencje nadużywania internetu przez dzieci i młodzież dotyczą zarówno zdrowia fizycznego, jak i psychicznego.

Wśród konsekwencji zdrowotnych można wyróżnić m.in.:

  • pogorszenie lub nasilenie objawów już istniejących problemów psychicznych (np. zaburzeń lękowych, fobii, depresji),
  • pogorszenie nastroju (doświadczanie niepokoju, lęku), prowadzące nawet do depresji,
  • podatność na infekcje (osłabienie odporności),
  • bezsenność,
  • nadpobudliwość,
  • przewlekłe bóle okolic szyi, pleców, ramion, przedramion, przegubów i dłoni, będące objawami zespołu urazów wynikających z chronicznego przeciążenia,
  • tzw. „padaczka ekranowa” – zaburzenie neurologiczne wywołane przez szybko zmieniające się bodźce świetlne, emitowane przez ekran komputera, mogą one naruszać właściwe funkcjonowanie pracy mózgu.

Konsekwencje psychologiczne i społeczne wynikające z uzależnienia od komputera i internetu to:

  • unikanie kontaktów osobistych z innymi ludźmi poza internetem, co prowadzi do izolacji społecznej,
  • poczucie osamotnienia,
  • zaniedbywanie obowiązków i wynikające z tego problemy w domu, w szkole (np. brak promocji do następnej klasy, problemy w relacjach rodzinnych),
  • utrata innych zainteresowań.

Jak leczyć uzależnienie od komputera i internetu u dzieci?

Terapia dla dzieci uzależnionych od internetu powinna obejmować zarówno psychoterapię indywidualną, jak i rodzinną. Badania wskazują na najwyższą skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) i dialogu motywującego. Celem terapii CBT jest identyfikacja problemów (często polegających na zniekształconym myśleniu o graniu, o samym sobie czy interpretowaniu emocji), które leżą u podłoża szkodliwego używania czy uzależnienia od internetu. W procesie terapii wykorzystywany jest model, który zakłada zależność pomiędzy interpretacją zachowania, komponentem poznawczym, emocjonalnym, fizjologicznym (psychosomatycznym) i behawioralnym. Ważnym elementem w terapii jest identyfikacja przekonań (dotyczących własnej osoby lub innych osób).

Zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu dzieci uzależnionych od internetu wskazane są także treningi zarządzania czasem oraz kompetencji psychospołecznych, które uczą: radzenia sobie z emocjami i stresem, porozumiewania się i utrzymywania dobrych relacji interpersonalnych, podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów, twórczego i krytycznego myślenia, samoświadomości, empatii, asertywności, umiejętności relaksowania się. Wskazane jest także rozwijanie umiejętności wychowawczych rodziców/opiekunów/nauczycieli.

Nadużywanie internetu przez dzieci i młodzież – podsumowanie

Ważne jest poznanie przyczyn oraz motywacji dzieci do zbyt częstego sięgania po internet czy gry komputerowe. Dla uzależnienia od internetu czy komputera typowa jest motywacja związana z ucieczką przed nieradzeniem sobie z problemami, czy stresem. Natomiast jeśli motywacja związana jest z chęcią przeżycia czegoś ekscytującego, to może ona przewidywać zaburzenie tylko w obecności deficytów psychospołecznych i być bardziej podatnym na modyfikację podczas pracy terapeutycznej.

"Jeżeli potrafisz coś wymarzyć, potrafisz także to osiągnąć."

Walt Disney