Zaburzenia zachowania - psychoterapia i leczenie

leczenie zaburzeń zachowania

 

Zaburzenia zachowania mogą pojawiać się już w okresie przedszkolnym lub na początku szkoły podstawowej. Są ona zaliczane do tzw. destrukcyjnych zaburzeń zachowania. W zależności od typu zaburzeń charakterystycznymi objawami są: nierespektowanie praw innych osób, łamanie norm społecznych, brak posłuszeństwa, niemożność skupienia uwagi oraz impulsywność. Terapia zaburzeń zachowania niejednokrotnie skutkuje znaczącą poprawą funkcjonowania.

 

Czym są zaburzenia zachowania?

 

Zaburzenia w zachowaniu charakteryzują się występowaniem powtarzającego się, trwałego, nieadaptacyjnego wzorca zachowania przejawiającego się m.in. w nierespektowaniu praw innego człowieka, nieadekwatnym reagowaniu na sytuację, łamaniem norm społecznych właściwych dla danego wieku,  nadmierną impulsywnością czy nadpobudliwością.

Osoby z zaburzeniami zachowania i emocji często wchodzą w konflikt z prawem oraz mają trudności w codziennym funkcjonowaniu. Zazwyczaj są odbierane jako osoby złośliwe, buntownicze, aspołeczne oraz agresywne. W konsekwencji tego osoby, u których występują zaburzenia zachowań, mają duże trudności w nawiązywaniu bliższych relacji oraz często są stygmatyzowane przez społeczeństwo.

 

Zaburzenia zachowania u dzieci i młodzieży

 

Pierwsze objawy zaburzeń w zachowaniu obserwowane są już u dzieci w wieku przedszkolnym. Badania wskazują, że częściej występują one u chłopców niż u dziewczynek. Ze względu na różnice w objawach destrukcyjne zaburzenia zachowania dzielimy na: zaburzenia zachowania, zaburzenia opozycyjno-buntownicze oraz zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (ADHD).

Zaburzenia zachowania

Charakteryzują się występowaniem trwałego, powtarzającego się wzorca zachowania, w wyniku którego dochodzi do łamania norm społecznych oraz nierespektowania granic innych osób. Dzieci, u których występują tego typu zaburzenia zachowania, często popadają w konflikt z prawem.

Zaburzenia opozycyjno – buntownicze

W przypadku tego typu zaburzenia zachowanie dziecka charakteryzuje się przede wszystkim brakiem posłuszeństwa, jednak nie dochodzi do łamania praw innych osób. Dzieci w przebiegu tego schorzenia często prezentują zachowania buntownicze oraz są wrogo nastawione.

Zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (ADHD)

Zespół ten charakteryzuje się występowaniem u dziecka impulsywności, nadpobudliwości oraz trudności w skupieniu uwagi. Jest to zaburzenie, które jest najczęściej diagnozowane u dzieci przed okresem dojrzewania.

 

Zaburzenia zachowania u dorosłych

 

Zaburzenia zachowania i emocji u dorosłych są zazwyczaj związane z brakiem kontroli popędów i impulsów. Brak samokontroli znacząco wpływa na pogorszenie codziennego funkcjonowania. Osoba z tym zaburzeniem jest impulsywna oraz ma trudności w kontroli własnego zachowania. Do zaburzeń zachowania u dorosłych zaliczyć możemy m.in.:

• piromanię (fascynacja ogniem, podpaleniami, odczuwanie przyjemności z bycia świadkiem pożaru),

• kleptomanię (niepohamowana chęć do kradzieży),

• trichotillomanię (impulsywne wyrywanie włosów),

• zaburzenia eksplozywne (częste, patologiczne napady gniewu).

 

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń zachowania?

 

Przyczyny zaburzeń zachowania stanowią kompilację czynników społecznych, genetycznych oraz neurofizjologicznych.

Czynniki społeczne

Liczne badania wykazały, że osoby, u których diagnozowane są zaburzenia w zachowaniu, pochodzą ze zdezorganizowanych środowisk społecznych. Osoby te często były wychowywane w rodzinach, w których nie było zgody na okazywanie emocji oraz stosowana była surowa dyscyplina. W rodzinie często dochodziło do kłótni, a sposobem reagowania w sytuacjach napięcia była agresja. W konsekwencji tego destrukcyjny wzorzec zachowania przenoszony był na dziecko, które zaczęło reagować w jedyny znany mu sposób. Zdarza się, że zmianom zachowania towarzyszą zaburzenia lękowe.

Czynniki genetyczne

Oprócz czynników społecznych rolę w kształtowaniu się zaburzeń zachowania odgrywają predyspozycje genetyczne. Badania wykazały istnienie zależności pomiędzy zaburzeniami zachowania u rodziców oraz ich dzieci. Należy zwrócić jednak uwagę na to, że dziedziczona jest pewna skłonność do wystąpienia takich zaburzeń, która nie warunkuje, że schorzenie to u danego dziecka się pojawi.

Czynniki neurofizjologiczne

Wpływ na wystąpienie zaburzenia zachowań mogą mieć również dysfunkcje w obrębie płatów czołowych oraz ciała migdałowatego, które odpowiedzialne są m.in. za kontrolę emocji. Badania wykazały, że u osób z zaburzeniami występuje również zachwiana równowaga pomiędzy neurotransmiterami takimi jak: dopamina, serotonina oraz noradrenalina.

 

Jak zdiagnozować zaburzenia w zachowaniu?

 

Diagnoza zaburzeń zachowania stawiana jest w oparciu o poniższe kryteria:

• występowanie powtarzającego się, trwałego wzorca zachowania przejawiającego sięw nierespektowaniu praw innych ludzi oraz łamaniu reguł i norm społecznych właściwych dla danego wieku,

• prowokowanie bójek, niekontrolowane napady złości, agresja wobec ludzi i zwierząt,

• niszczenie cudzej własności, podpalenia oraz kradzieże,

• nieposłuszeństwo wobec rodziców,

• częste wagarowanie oraz okłamywanie rodziców,

• częste spędzanie nocy poza domem bez pozwolenia rodziców, ucieczki z domu,

• zaburzenia zachowania wpływają znacząco na pogorszenie funkcjonowania społecznego, edukacyjnego i zawodowego.

 

Jak leczyć zaburzenia w zachowaniu?

 

Leczenie zaburzeń zachowania najczęściej opiera się na pomocy psychoterapeutycznej. W terapii wykorzystywane są techniki mające na celu naukę identyfikacji sytuacji, które mogą w dziecku wywołać agresję, nabycie umiejętności przyjmowania perspektywy drugiego człowieka oraz radzenia sobie z sytuacjami konfliktowymi. W psychoterapii zazwyczaj uczestniczy cała rodzina, ponieważ to ona często stanowi źródło nieadaptacyjnych wzorców zachowania. W terapii zaburzeń zachowania zalecana jest również psychoterapia indywidualna, która w połączeniu z terapią rodzinną oraz treningiem umiejętności rodzicielskich daje bardzo dobre rezultaty w poprawie zachowania dziecka.

W przypadku osób z ADHD czasem niezbędne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego. Osłabienie objawów ADHD występuje po podawaniu leków pobudzających, natomiast zażywanie leków uspokajających pogarsza stan osób z nadpobudliwością psychoruchową.

 

opracowanie:

mgr Barbara Wróblewska

 

Literatura: Seligman M.,Walker E., Rosenhan D. (2003). Psychopatologia. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S – ka.

Polecani Specjaliści

Specialist avatar

Coach, Mentor, Mówca, Trener, Coach kryzysowy, Warszawa

Certyfikowany Coach/ Mentor Kryzysowy (nr certyfikatu: CMK2/04/IPTK/2021) przez Polskie Towarzystwo Interwencji i Coachingu Kryzysowego. Specjalizuję się w pracy z osobami będącymi w kryzysach relacji partnerskich, małżeńskich.

Specialist avatar

Mentor, Pedagog, Doradca zawodowy, Master Reiss Motivation Profile, Master Reiss School Motivation Profile, Częstochowa

Master Reiss Motivation Profile, Trener, Specjalista ds. Rozwoju, Doradca kariery


"Serce pełne miłości i współczucia jest głównym źródłem wewnętrznej siły, siły woli, szczęścia i wyciszenia psychicznego"

Dalai Lama XIV