Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - leczenie i psychoterapia

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, określane również jako nerwica natręctw oraz OCD (Obsessive Compulsive Disorder), są schorzeniem zaliczanym do zaburzeń osobowości. Nerwica natręctw występuje u około 2 – 3% populacji. Pierwsze objawy tego typu zaburzenia zazwyczaj pojawiają się pomiędzy 10. a 19. rokiem życia.

 

Czym są zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne OCD?

 

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne należą do grupy zaburzeń psychicznych, a więc schorzenie to nie należy do grupy chorób psychicznych. Osoby z nerwicą natręctw cechuje stały wzorzec zachowania, przejawiający się w nieustającym dążeniu do doskonałości. Głównymi objawami charakterystycznymi dla OCD są pojawiające się obsesje (uporczywe, nawracające myśli) oraz kompulsje (wykonywanie przymusowych czynności natrętnych). Nerwica natręctw w takim samym stopniu diagnozowana jest u kobiet, jak i u mężczyzn, z tą różnicą, że w przypadku kobiet pierwsze objawy pojawiają się około 20. roku życia, natomiast u mężczyzn około 16. roku życia.

 

Objawy nerwicy natręctw

 

Głównymi objawami występującymi u osób z zaburzeniem obsesyjno-kompulsywnym są obsesje oraz kompulsje.

Obsesje to nawracające, przymusowe myśli, nad którymi osoba z tym schorzeniem nie ma żadnej kontroli. Wszelkie próby przeciwstawiania się i odepchnięcia natrętnych myśli, prowadzą tylko do ich intensyfikacji. Osoba, u której pojawiają się obsesje, zdaje sobie sprawę z ich absurdalności, jednak są one poza jej całkowitą kontrolą.

Kompulsje, stanowiące jeden z głównych objawów OCD, są natomiast powtarzającymi się, pozornie bezcelowymi zachowaniami lub rytuałami, wykonywanymi w określony sposób, w ustalonym porządku. Najczęściej obsesje i kompulsje występują jednocześnie (np. przymus mycia rąk łączy się z obsesyjnymi myślami dotyczącymi obawy przed brudem).

Innymi objawami, które również mogą występować w przebiegu nerwicy natręctw, są: obniżony nastrój, niemożność swobodnego myślenia oraz działania, zaburzenia afektywne oraz objawy depersonalizacji (zaburzenie postrzegania własnej osoby oraz otoczenia).

 

Przyczyny zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (nerwicy natręctw)?

 

Przyczyny zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych stanowią kompilację czynników psychospołecznych oraz biologicznych.

Czynniki psychospołeczne

W powstawaniu nerwicy natręctw ważną rolę odgrywają czynniki psychospołeczne. Badania pokazują, że osoby, u których występuje ten typ zaburzenia osobowości, najczęściej pochodzą z rodzin, w których nie okazywało się emocji. W rodzinie zazwyczaj panowała surowa dyscyplina oraz stosowane były kary. U osób z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi dominującą emocją jest poczucie winy, które jest związane z nadmiernym poczuciem odpowiedzialności. Obsesje i zachowania kompulsywne pojawiające się w przebiegu nerwicy natręctw, mają za zadanie zredukować napięcie wynikające z lęku oraz poczucia winy.

Czynniki biologiczne

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne mogą mieć również swoje źródło w przebytych infekcjach układu nerwowego, urazach ośrodkowego układu nerwowego, bądź mogą być wynikiem przebiegu schorzeń neurologicznych. Badania wskazują również na istotny wpływ w patogenezie OCD nierównowagi w obrębie neurotransmiterów takich jak: serotonina oraz dopamina. Przyczyną występowania nerwicy natręctw mogą być również zaburzenia równowagi hormonalnej (podwyższone stężenie oksytocyny, somatostatyny, hormonu wzrostu oraz kortyzolu w osoczu).

 

Jak zdiagnozować zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne?

 

Diagnoza zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych stawiana jest w oparciu o poniższe kryteria:

► występowanie trwałego wzorca zaabsorbowania porządkiem oraz perfekcjonizmem, kosztem elastyczności i otwartości,

► powyższy wzorzec zachowania pojawia się już we wczesnej dorosłości i jest obecny w różnych sytuacjach,

► występowanie obsesji i/lub kompulsji,

► nieelastyczność w kwestiach moralności, etyki i wartości,

► nadmierne poświęcanie się pracy, przy jednoczesnym wyrzekaniu się przyjemności,

► gromadzenie przedmiotów, trudność z pozbyciem się rzeczy, nawet jeśli nie mają wartości sentymentalnej,

► postrzeganie przez pacjenta objawów jako przesadnych lub pozbawionych sensu,

► objawy zgłaszane przez pacjenta wpływają na znaczne pogorszenie codziennego funkcjonowania,

► występujące objawy są powodem cierpienia i zajmują pacjentowi co najmniej 1 godzinę dziennie,

► objawy wpływają na znaczne pogorszenie funkcjonowania społecznego oraz zawodowego,

► zaburzenie to nie jest wynikiem zażywania środków psychoaktywnych oraz leków.

 

Jak leczyć zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne?

 

Leczenie zaburzenia osobowości, jakim jest nerwica natręctw, opiera się na połączeniu psychoterapii z leczeniem farmakologicznym. Główną metodą leczenia jest psychoterapia poznawczo-behawioralna. Często stosowana jest tzw. ekspozycja z powstrzymywaniem reakcji, która polega na zetknięciu pacjenta z lękotwórczym czynnikiem i pracy nad powstrzymywaniem się od przymusowych zachowań. Badania wykazały skuteczność tej formy leczenia u pacjentów, u których występują zaburzenia kompulsywne.

Pomimo tego, że najczęściej terapią pierwszego wyboru u osób z nerwicą natręctw jest psychoterapia poznawczo-behawioralna, psychoterapia psychodynamiczna również stanowi dobrą metodę pomocy, szczególnie dla osób, które chcą głębiej przeanalizować źródło występujących trudności. W sytuacji, gdy psychoterapia nie przynosi oczekiwanego rezultatu, należy wdrożyć leczenie farmakologiczne. W leczeniu nerwicy natręctw najczęściej stosuje się selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny.

 


opracowanie:

mgr Barbara Wróblewska


Literatura

Rabe – Jabłońska J. (2017). Diagnoza i leczenie zaburzenia obsesyjno – kompulsyjnego. Psychiatria.

Seligman M.,Walker E., Rosenhan D. (2003). Psychopatologia. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S – ka.

Rekomendowani Specjaliści

Specialist avatar

Psychologist, Psychotherapist, Trainer, KATOWICE

ZAMKNIĘTA GRUPA TERAPEUTYCZNA

Specialist avatar

Psychologist, Support package, Child psychologist, Pedagogue, for Santander Bank Polska, Toruń

Drogi Rodzicu, jestem tu dla Ciebie!

"A heart full of love and compassion is the main source of inner strength, willpower, happiness, and mental tranquility"

Dalai Lama XIV